नेपालको अर्थोडक्स चिया उद्योग: बढ्दो माग, घट्दो कामदार

नेपालको अर्थोडक्स चिया उद्योग: बढ्दो माग, घट्दो कामदार

बढ्दो माग, घट्दो कामदार

पूर्वी नेपालका चिया बगानहरू यतिबेला अनौठो विरोधाभासको सामना गरिरहेका छन्। विश्वबजारमा नेपाली अर्थोडक्स चियाको माग बढिरहेको बेला, बगानहरूमा भने चिया टिप्ने कामदार नै पाइन छाडेको छ।

पाँचथरको चरिभञ्ज्याङमा रहेको ५१ हेक्टर क्षेत्रफल फैलिएको पथिभरा चिया इस्टेटको उदाहरण लिने हो भने, यसले "दुई पात र एउटा कोपिला" प्रणालीअनुसार उच्च गुणस्तरको प्रिमियम लुज-लिफ चिया उत्पादन गरी तेस्रो मुलुकमा निर्यात गर्दै आएको छ। यस फ्याक्ट्रीमा दैनिक ५० सम्म कामदार खटाउने क्षमता भए पनि हाल फलेलुङ र याङवरक गाउँपालिकास्थित यस इस्टेटमा जम्मा १० देखि १५ जना मात्र कामदार काम गरिरहेका छन्। पथिभरा मात्र होइन, पूर्वी नेपालका अधिकांश चिया बगान हाल पात टिप्ने कामदारकै प्रतीक्षामा छन्।

इलाम, पाँचथर र झापाजस्ता पूर्वी जिल्लाहरूमा हाल करिब ६०,००० चिया कामदार रहेका छन्, तर तिनमा अधिकांश अस्थायी वा दैनिक ज्यालादारी हुन्। यसको मतलब उनीहरूले वर्षभरिको स्थिर आम्दानी र राम्रा सुविधाहरू पाउँदैनन्, जसका कारण चियाको काम धेरैका लागि आकर्षक बन्न सकेको छैन। वार्षिक करिब ८ लाख नेपाली रोजगारीको खोजीमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने गरेका छन्, जसले देशको कृषि क्षेत्रलाई पर्याप्त जनशक्तिबिना छोडिदिएको छ।

चिया बगानहरूले वर्षको नौ महिना (कात्तिकको अन्त्यदेखि माघसम्मको तीन महिना बाहेक) मात्र रोजगारी दिने गरेकाले पनि यसलाई स्थिर पेसाका रूपमा लिन गाह्रो भएको बताइन्छ। यद्यपि केही कामदार आफ्नो आम्दानीसँग सन्तुष्ट पनि देखिन्छन्। चिया कामदार जीत बहादुर लिम्बुका अनुसार, यत्तिको अवसर उपलब्ध हुँदाहुँदै पनि युवाहरू बेरोजगारीको बहाना बनाएर विदेश पलायन हुनु दुःखद कुरा हो।

पूर्वी नेपालका चिया बगानहरूले हाल मासिक रु.४०,००० सम्म ज्याला दिइरहेका छन्, तर त्यसले पनि विदेश पलायन र सहरतिरको बसाइँसराइको प्रवृत्तिलाई रोक्न सकेको छैन। यसबाहेक, यहाँ रसायनरहित रूपमा उत्पादित अर्गानिक अर्थोडक्स चियाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा राम्रो मूल्य पाउने भए पनि जनशक्तिको अभावले उत्पादन क्षमतामा असर परिरहेको छ।

यसरी नेपालको अर्थोडक्स चिया क्षेत्रले एकातिर विश्वबजारमा राम्रो माग र सम्भावना देखिरहेको बेला, अर्कोतिर स्थानीय जनशक्तिको अभावले उत्पादन तथा निर्यात क्षमतामा गम्भीर चुनौती खडा गरिरहेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि यसलाई सम्बोधन गरिएन भने, आगामी दिनमा उद्योगको वृद्धिदरमा नै असर पर्न सक्छ।