उज्यालो सहर, अँध्यारो असर: डिजिटल चमक र विषाक्त धुवाँको चपेटामा काठमाडौं
उज्यालो सहर, अँध्यारो असर: डिजिटल चमक र विषाक्त धुवाँको चपेटामा काठमाडौं
टावर र तारले चराचुरुंगी मर्दै, हावा प्रदूषणले मानिस जोखिममा, तर सरकारसँग अध्ययनै छैन
काठमाडौं, २ मंसिर। "डिजिटल नेपाल"को चमकसँगै उपत्यकाका चराचुरुंगी, वन्यजन्तु र सहरवासीले त्यसको मूल्य तिरिरहेका छन्। टावर, तार र रातभर बल्ने बत्तीले जीवजन्तुको बासस्थान खल्बल्याएको छ भने सुक्खा मौसमसँगै हावा फेरि अस्वस्थकर बन्न थालेको छ।
काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरमा १,२०० भन्दा बढी टेलिकम टावर छन्, जसमध्ये नेपाल टेलिकमका ४६४ र एनसेलका ७३६ काठमाडौंमै छन्। विशेषज्ञका अनुसार टावरका रातो बत्ती र तारले चराका लागि अदृश्य पासो बनेका छन्; रातमा उड्ने र बसाइँ सर्ने चरा ठोक्किएर घाइते वा मृत्यु हुने गरेका छन्। चरा विशेषज्ञ राजेन्द्र सुवालले बालाजुमा विद्युत् लाइनमा करेन्ट लागेर काग र दुईवटा उल्लु मरेको देखेका छन्। वन अधिकृत शंकर थापाका अनुसार बाँदर र बिरालाहरू पनि घाइते हुने वा मर्ने गरेका छन्।
बर्ड कन्जर्भेसन नेपालका किरण गोसाइँका अनुसार रूखमा बेरिएका सजावटी बत्ती र एलईडी स्ट्रिट लाइटले रातिमा उड्ने चरा र किराको प्रजनन चक्र बिथोलेका छन्। शिवपुरी–नागार्जुन र फुल्चोकीमा ५००–६०० प्रजातिका चरा पाइन्छन् भने मुख्य सहरी क्षेत्रमा १५०–२०० मात्र बाँकी छन्। संरक्षणकर्मीहरूले पिपलबोटको पिपलको रूखबाट बत्ती हटाउने अभियान थालेका छन्। नक्खुस्थित एनसेलको डेटा सेन्टरको आवाज, तातो हावा र डिजेल जेनेरेटरको धुवाँले स्थानीय हैरान छन्, तर नियमावलीअनुसार डेटा सेन्टरमा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन अनिवार्य छैन।
सरकारी निकायले संकट गम्भीर नभएको र प्रमाण आए अध्ययन गर्ने बताएका छन्। दूरसञ्चार प्राधिकरणले चरामैत्री बाध्यकारी मापदण्ड नभएको स्वीकार गरेको छ। इसिमोडकी संगीता चौधरीले अध्ययनबिना "प्रभाव छैन" भन्न नमिल्ने बताइन्।
जीवजन्तुसँगै सहरवासीले सास फेर्ने हावा पनि बिग्रँदै छ। आईक्यूएयरका अनुसार १९ कात्तिकमा उपत्यकाका धेरै ठाउँमा वायु गुणस्तर अस्वस्थकर थियो; मिडबानेश्वरमा पीएम २.५ १५३ माइक्रोग्राम प्रतिघनमिटर पुग्यो, जबकि विश्व स्वास्थ्य संगठनको २४ घण्टे सिफारिस १५ हो। विशेषज्ञ भुपेन्द्र दासले खेतको डंठल जलाउने क्रम बढेकाले अझै नराम्रो दिन आउने चेतावनी दिए। युनिसेफका अनुसार ९९ लाख नेपाली बालबालिका प्रदूषणको सम्पर्कमा छन्, र विश्व बैंकका अनुसार वायु प्रदूषणले वर्षेनि करिब २६ हजारको अकालमृत्यु गराउँछ र औसत आयु ३.४ वर्ष घटाउँछ। आज बिहान काठमाडौंको वायु गुणस्तर सूचकांक ९८ (सामान्य) छ।
विज्ञहरूले प्रविधिको विरोध नगरी त्यसलाई प्रकृतिमैत्री बनाउन र ठूला जनावरसँगै साना जीवलाई पनि नीतिमा प्राथमिकता दिन माग गरेका छन्।
