न्याय पर्खंदा-पर्खंदा महिना बित्यो: माइतीघरका १७ धर्नाकारीको कथा

न्याय पर्खंदा-पर्खंदा महिना बित्यो: माइतीघरका १७ धर्नाकारीको कथा

माइतीघरका १७ धर्नाकारीको कथा

काठमाडौं — राजधानीको माइतीघर मण्डला यतिबेला सर्वसाधारणका विभिन्न गुनासो र मागहरूको थलो बनेको छ। यहाँ हरेक दिन नयाँ-नयाँ अनुहार देख्न पाइन्छ, तर सबैको कथा उस्तै छ। कोही न्याय खोज्दै छन्, कोही आफ्नो हक अधिकार माग्दै छन्, त कोही सरकारी वा प्रशासनिक निकायबाट भएको अन्यायविरुद्ध आवाज उठाइरहेका छन्। अचम्मको कुरा के छ भने, यहाँ धर्नामा बस्नेमध्ये कोही त आठ महिनादेखि नै लगातार सडकमै छन्।

सबैभन्दा लामो समयदेखि धर्ना बसेकी महिला जबरजस्ती करणीको सिकार भएकी एक पीडित हुन्। उनी चैत महिनाको ८ गतेदेखि नै सडकमा बसिरहेकी छन् र आरोपित कर्ण मल्ललाई कारबाही गर्नुपर्ने माग राखिरहेकी छन्। यत्तिका महिना बित्दा पनि उनको मागमा कुनै टुंगो लागेको छैन।

देविका खनाल भन्ने अर्की महिला पनि वैशाख २६ गतेदेखि धर्नामा बसेकी छन्। उनको भनाइ के छ भने, फागुन महिनामा सुनसरीको रामधुनी नगरपालिकामा भएको एउटा दुर्घटनामा तीन जनाको मृत्यु भएको थियो, र त्यसका लागि इनरुवा नगरपालिकाका वडाध्यक्ष सुमन थापा जिम्मेवार भएकाले उनलाई कारबाही गर्नुपर्छ भन्ने उनको माग हो।

यहाँ जबरजस्ती करणीका थुप्रै पीडितहरू पनि आफ्नो हकको लागि लडिरहेका छन्। एक पीडितले आरोपित प्रमोद मैनालीलाई कारबाही गर्न माग गरिरहेकी छन् भने अर्की पीडितले आफ्नो शिशुको जन्मदर्ता र सरकारी राहत पाउनुपर्ने माग राखेकी छन्। यसैगरी, देवसरा भण्डारी, नवराज गुरुङ र अन्जना श्रेष्ठ भन्ने तीन जना वैशाखदेखि नै धर्नामा बसेका छन्। उनीहरूको माग हो कि "GenZ आन्दोलन" मा पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई तुरुन्त रिहा गरियोस्।

जेठ महिनामा त झन् धेरै समूह धर्नामा थपिए। रमिला कार्कीले सुमेरु सहकारीका सञ्चालकलाई पक्राउ गर्नुपर्ने माग गरिरहेकी छन्, किनभने सहकारीमा जम्मा गरेको पैसा फिर्ता नपाएको उनको गुनासो छ। लक्ष्मी सिंहलाई भने आफ्नो डायलाइसिस उपचारको लागि आर्थिक सहयोग चाहिएको छ, त्यसैले उनी सहयोगको आशमा धर्नामा बसेकी छन्।

माया पाण्डे भन्ने महिलाको माग अलि फरक छ। उनी देशमा फेरि राजतन्त्र र हिन्दुराष्ट्र फर्किनुपर्ने माग राखिरहेकी छन्। उमाकुमारी महतोले भने निर्मला मैनाली र निसान मैनाली भन्ने दुई जनाले आफूलाई ठगेको भन्दै उनीहरूलाई कारबाही गर्न माग गरेकी छन्। कृष्णमाया उप्रेती नेत्रप्रसाद तिमिल्सेनाबाट पीडित भएको भन्दै न्याय खोजिरहेकी छन्, भने डा. रोशनी नेपाली "लालीबजार" नामक फिल्मले बाढी पीडित समुदायलाई अपमान गरेको भन्दै त्यसको विरोधमा धर्नामा बसेकी छन्।

अझ अगाडि बढ्दा, रेखा हमाल राष्ट्रपतिले कालुराम चौधरीलाई दिएको आममाफीको विरोधमा उभिएकी छन्। दीपा नेपाली अनाथ बालबालिकालाई भाडाको कोठा नदिने प्रवृत्तिको विरोध गर्दै छिन्, जुन एउटा सामाजिक समस्यातिर औंल्याउने प्रयास हो। गणेश गिरी भन्ने व्यक्तिले आफूलाई नै प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नुपर्ने अनौठो माग राखेका छन्। पुष्पमाया कार्कीले भने सञ्चालक पंकज बस्नेतले आफूलाई होमस्टेबाट अन्यायपूर्ण रूपमा निकालेको भन्दै विरोध जनाइरहेकी छन्।

सबैभन्दा हालसालैको धर्नामा साउन १२ गतेदेखि थपिएका दुई जना छन्। मनिराम ज्वालीले लघुवित्त कम्पनीबाट पीडित भएकाहरूलाई न्याय दिनुपर्ने माग गरेका छन्, भने कुशलभ केसीले सबै सहकारीका बचतकर्ताहरूको जम्मा गरेको रकम फिर्ता गर्नुपर्ने माग राखेका छन्।

यसरी हेर्दा माइतीघरमा जम्मा भएका यी १७ समूह वा व्यक्तिको कथा फरक-फरक भए पनि, उनीहरूको साझा गुनासो एउटै देखिन्छ। समयमै न्याय नपाउनु र आफ्नो आवाज सुनुवाइ नहुनु। कोही आठ महिनादेखि, कोही केही दिनदेखि सडकमै छन्, तर धेरैको भनाइ छ कि सम्बन्धित निकायबाट अझै कुनै ठोस जवाफ आएको छैन। यसले नेपालको न्याय प्रणाली र प्रशासनिक संयन्त्रमा पीडितको सुनुवाइ कति ढिलो हुन्छ भन्ने कुरा छर्लंग देखाउँछ।